Staffelmahd: Leefgebieden behouden in juni

Het belangrijkste in het kort

• De Staffelmahd-methode voorkomt de zogenaamde maaischok door insecten continu voedsel en dekking te bieden.
• Door minimaal 10 tot 20 procent van het oppervlak als strook met oud gras te laten staan, wordt het overleven van larven en poppen gewaarborgd.
• Juni is het kritieke moment waarop bloeiende planten zoals de Wilde margriet (Leucanthemum vulgare) behouden moeten blijven door gefaseerd te maaien.

Juni markeert in de fenologie – de leer van de periodiek terugkerende verschijnselen in de natuur – het hoogtepunt van de bloei van de weide. Voor veel tuinbezitters is dit het signaal om de zeis of de maaier tevoorschijn te halen. Een radicale maaibeurt van het gehele oppervlak vernietigt echter binnen enkele minuten de levensbasis van talloze diersoorten. De Staffelmahd-methode is een van de meest effectieve maatregelen om de biodiversiteit in de woonomgeving te bevorderen.

Het probleem van de maaischok

Bij het volledig maaien van een weide worden de daar levende organismen plotseling twee levensnoodzakelijke hulpbronnen ontnomen: voedsel in de vorm van nectar en pollen, en bescherming tegen natuurlijke vijanden en weersinvloeden. Veel insecten, zoals zweefvliegen (Syrphidae) die op de Wilde margriet (Leucanthemum vulgare) naar voedsel zoeken, verliezen hun leefgebied. Nog kritieker is de situatie voor soorten waarvan de ontwikkelingsstadia aan de stengels gebonden zijn. Poppen van vlinders of eitjes in de stengels worden bij een totale maaibeurt onherroepelijk vernietigd.

De oplossing: Staffelmahd-methode

Bij de Staffelmahd-methode wordt het weideoppervlak onderverdeeld in verschillende secties die op verschillende tijdstippen worden gemaaid. Terwijl een deel wordt ingekort, blijft een ander deel staan als 'eiland met oud gras' of als zoomstructuur (randgebied). Dit stelt mobiele soorten zoals het icarusblauwtje (Polyommatus icarus), dat afhankelijk is van de Rode klaver (Trifolium pratense), in staat om naar de ongemaaide delen uit te wijken.

Botanische diversiteit door gerichte sturing

Door de gefaseerde aanpak wordt een heterogene – oftewel ongelijkmatige – bestandsstructuur bevorderd. Planten zoals de Liesgras (Medicago lupulina) of het Gewoon biggenkruid (Crepis biennis) krijgen zo de kans om op verschillende plekken hun zaadrijping te voltooien. Bijzonder waardevol is de integratie van de Grote ratelaar (Rhinanthus alectorolophus). Als halfparasiet onttrekt deze plant voedingsstoffen aan grassen en remt hij hun dominantie, wat ruimte schept voor lichtminnende kruiden.

Volgens actuele bestuivingsgegevens profiteren meer dan 40 soorten wilde bijen alleen al van de aanwezigheid van de Rode klaver (Trifolium pratense subsp. pratense). Door deze in de ongemaaide stroken te laten bloeien, wordt hun energievoorziening tijdens de kritieke midzomerweken veiliggesteld.

Praktische aanbevelingen

1. Planning van de oppervlakteverdeling: Verdeel de weide in minimaal drie zones. Maai in juni alleen de eerste zone. De tweede volgt in juli, de derde in augustus. Roteer de volgorde het volgende jaar.
2. Stroken met oud gras laten staan: Laat aan de randen of als eilanden in het midden ongeveer 10 tot 20 procent van het oppervlak ongemoeid. Deze gebieden worden pas het volgende voorjaar of in de late herfst gemaaid. Ze dienen als winterkwartier voor insectenlarven.
3. De juiste maaihoogte: Stel de maaier in op een hoogte van minimaal 10 centimeter. Dit ontziet bodembewonende dieren zoals amfibieën en beschermt de regeneratiepunten van kruiden, zoals die van de Wilde margriet (Leucanthemum vulgare agg.).
4. Keuze van gereedschap: Gebruik bij voorkeur een zeis of een balkmaaier. In tegenstelling tot rotatiemaaiers (cirkelmaaiers), die een sterke zuigkracht genereren en insecten versnipperen, snijden deze werktuigen het gras netjes af, wat de overlevingskans van de fauna aanzienlijk vergroot.
5. Afvoer van het maaisel: Laat het maaisel twee tot drie dagen liggen zodat zaden kunnen uitvallen en dieren kunnen vluchten. Daarna moet het materiaal absoluut worden verwijderd. Alleen door deze voedselonttrekking (verschraling) wordt voorkomen dat snelgroeiende grassen de bloeiende kruiden verdringen.

Door de Staffelmahd-methode consequent toe te passen, verandert de tuin van een kortstondig bloeiend oppervlak in een permanent toevluchtsoord voor biodiversiteit. Het vereist enkel een verandering in esthetische opvatting: een 'rommelige' strook oud gras is in werkelijkheid het meest waardevolle element van ecologisch tuinbeheer.

Veelgestelde vragen

Wat is de Staffelmahd-methode precies?

Het is het tijdverset maaien van delen van een weide om insecten continu voedsel en schuilplaatsen te bieden in ongemaaide secties.

Hoe groot moeten de ongemaaide stroken met oud gras zijn?

Het wordt aanbevolen om ongeveer 10 tot 20 procent van het totale oppervlak als eilanden of randstroken ongemaaid te laten om de fauna te ontzien.

Waarom is juni de belangrijkste maand voor de Staffelmahd?

In juni bereiken veel planten hun hoofdbloei en insectenlarven hun kritieke ontwikkelingsfase. Een totale maaibeurt zou deze populaties vernietigen.

Wat gebeurt er met het maaisel na het maaien?

Het maaisel moet na enkele dagen drogen worden verwijderd om de bodem te verschralen en zo de vestiging van zeldzame kruiden te bevorderen.

Verder lezen

• Een bloemrijke weide aanleggen: Soortkeuze en onderhoud in juni
• Bodem verschralen: handleiding voor soortenrijke bloemenweides
• Grote ratelaar zaaien: grassen op natuurlijke wijze reguleren
• Kiemlingen van wilde bloemen herkennen: succes in het eerste weidejaar